हॅलो वाचक !
आज आपण निसर्गाने मुक्तहस्ते लुटावलेला खजिना गॅलापागोस बेट समूहाविषयी जाणून घेऊया .
इक्वेडोरच्या किनाऱ्यापासून सुमारे १,००० किमी अंतरावर प्रशांत महासागरात स्थित गॅलापागोस बेटे क्षेत्र आहेत. हा द्वीपसमूह आणि त्याचा अफाट सागरी साठा अनोखा 'जिवंत संग्रहालय आणि उत्क्रांतीचे प्रदर्शन' म्हणून ओळखला जातो. तिचे भौगोलिक स्थान तीन महासागर प्रवाहांच्या संगमामुळे जगातील सर्वात श्रीमंत सागरी परिसंस्थांपैकी एक बनले आहे. भूकंपाचा आणि ज्वालामुखीचा क्रियाकलाप बेटांच्या निर्मितीच्या प्रक्रियांना चालना देतो.
या प्रक्रियांनी, बेटांचे ते क्षेत्र, जिथे मानव पोहोचू शकला नाही अशा ठिकाणी असामान्य वनस्पती आणि प्राण्यांच्या जीवनाचा विकास केला - उदाहरणार्थ सागरी इगुआना, उडू न शकणारे कॉर्मोरंट्स, महाकाय कासव-ज्यांच्या शास्त्रीय नाव गॅलापागोस वरून ह्या द्वीपसमूहाचे नाव पडले, प्रचंड कॅक्टि, स्थानिक झाडे, जी जगात इतरस्त्र आढळत नाही आणि मॉकिंगबर्ड्स व फिंचच्या विविध उपप्रजाती आहेत - चार्ल्स डार्विनच्या उत्क्रांतीचा सिद्धांत जो १८३५ मध्ये त्याच्या भेटी नंतर नैसर्गिक निवडीद्वारे प्रेरित झाला होता, तो इथल्या जिवसृष्टी मुळे प्रभावित झाला होता .
हे एक बेट समूह आहे व ह्यात कित्येक छोटे - मोठे बेटे आहेत. तर सध्या आपण तिथे असलेल्या काही बेटा विषयी जाणून घेऊया .
१. बार्टोलोम बेट:
बार्टोलोम बेट हे गॅलापागोस बेटांच्या गटातील सॅंटियागो बेटाच्या पूर्व किनाऱ्याच्या अगदी जवळ एक ज्वालामुखी बेट आहे. हे गॅलापागोस द्वीपसमूहातील सर्वात लहान बेटांपैकी एक आहे. हे बेट, आणि नजीकच्या सुलिवन खाडीवर असलेले सॅंटियागो (जेम्स) बेट, चार्ल्स डार्विनचे आजीवन मित्र सर बार्थोलोम्यू जेम्स सुलिवान यांच्या नावावर आहे, जे एचएमएस बीगलवर लेफ्टनंट होते.
हे बेट गॅलापागोस पेंग्विनच्या निवासस्थानापैकी एक आहे जे विषुववृत्तावर राहणारी एकमेव वन्य पेंग्विन प्रजाती आहे. हिरवा कासव हा दुसरा प्राणी आहे जो बेटावर राहतो !
२. डार्विन (कल्पेपर) बेट -
या बेटाचे नाव चार्ल्स डार्विनच्या नावावर आहे. त्याचे क्षेत्रफळ १.१ किमी २ (०.४२ चौरस मैल) आणि कमाल उंची १६८ मीटर (५५१ फूट) आहे. येथे फर सील, फ्रिगेट्स, मरीन इगुआनास, निगल-शेपटीचे गल, समुद्री सिंह, व्हेल, सागरी कासव आणि लाल-पाय आणि नाज्का बुबीज दिसू शकतात. डार्विन आर्च, एक नैसर्गिक पाषाण कमान, जी एकेकाळी या मोठ्या संरचनेचा भाग होती, मुख्य डार्विन बेटापासून एक किलोमीटरपेक्षा कमी अंतरावर स्थित आहे आणि हे बेटाच्या काही पर्यटकांना परिचित असलेले एक खुण होते. परंतु मे २०२१ मध्ये ते कोसळले.
 |
| डार्विन आर्च |
३. फ्लोरेना (चार्ल्स किंवा सांता मारिया) बेट -
याचे नाव इक्वेडोरचे पहिले अध्यक्ष जुआन जोसे फ्लोरस यांच्या नावावर ठेवले गेले, ज्यांच्या प्रशासना दरम्यान इक्वेडोर सरकारने द्वीपसमूह ताब्यात घेतला. कोलंबसच्या एका काफिल्या वरून त्याला सांता मारिया असेही म्हणतात.
त्याचे क्षेत्रफळ १७३ किमी स्क्वेयर आणि समुद्र सपाटी पासून कमाल उंची ६४० मीटर आहे. हे सर्वात मनोरंजक मानवी इतिहास असलेल्या बेटांपैकी एक आहे आणि सर्वात प्राचीन वस्तींपैकी एक आहे.
 |
| फ्लोरेना |
या बेटावर फ्लेमिंगो आणि हिरव्या समुद्री कासवांचे घरटे (डिसेंबर ते मे) आढळतात. पाटापेगाडा किंवा गॅलापागोस पेट्रेल, एक समुद्री पक्षी जो आपले बहुतेक आयुष्य जमिनीपासून दूर घालवतो, तो येथे आढळतो. पोस्ट ऑफिस बे येथे, जिथे १९ व्या शतकातील व्हेलर्सने लाकडी बॅरेल ठेवली होती, जी पोस्ट ऑफिस म्हणून काम करत होती, मेल आपल्या घरांना जाताना मुख्यतः युरोप आणि युनायटेड स्टेट्समध्ये उचलली आणि वितरित केली जाऊ शकते.
"डेव्हिल्स क्राउन" येथे, पाण्याखालील ज्वालामुखीचा शंकू आणि प्रवाळ आढळतात.
 |
| गॅलापागोस पेट्रेल |
४. जेनोव्हेसा (टॉवर) बेट -
हे नाव इटलीच्या जेनोआवरून आले आहे, जे ख्रिस्तोफर कोलंबसचे जन्मस्थान आहे. त्याचे क्षेत्रफळ १४ किमी स्क्वेयर आणि समुद्र सपाटी पासून कमाल उंची ७६ मीटर आहे. हे बेट पाण्यात बुडालेल्या मोठ्या कॅल्डेराच्या उर्वरित काठामुळे तयार झाले आहे. त्याचे "पक्षी बेट" हे टोपणनाव स्पष्टपणे न्याय्य आहे. डार्विन बे येथे, फ्रिगेटबर्ड्स आणि गिळण्या-शेपटीचे गल, जगातील एकमेव निशाचर प्रजाती दिसू शकतात. लाल पायाचे बूबीज, नॉडी टर्न्स, लावा गुल, उष्णकटिबंधीय पक्षी, कबूतर, वादळ पेट्रेल आणि डार्विन फिंच देखील दृष्टीक्षेपात आहेत. प्रिन्स फिलिप्स स्टेप्स हे पक्षी पाहणारे पठार आहे ज्यात नाज्का आणि लाल पाय असलेले बूबी आहेत. तेथे पालो सान्तोचे मोठे जंगल आहे.
५. इसाबेला (अल्बेमर्ले) बेट -
या बेटाचे नाव कॅस्टाइलची राणी इसाबेला प्रथम यांच्या सन्मानार्थ ठेवण्यात आले.४,६४० किमी स्क्वेयर क्षेत्रासह, हे गॅलापागोसचे सर्वात मोठे बेट आहे. 
तिचा सर्वोच्च बिंदू व्होल्केन वुल्फ आहे, ज्याची उंची समुद्र सपाटी पासून १,७०७ मीटर आहे.
बेटाचा समुद्रसपाटीचा आकार सहा मोठ्या ज्वालामुखींचे एकाच जमिनीच्या वस्तुमानात विलीन होण्याचे उत्पादन आहे. या बेटावर, गॅलापागोस पेंग्विन, फ्लाइटलेस कॉर्मोरंट्स, समुद्री इगुआना, पेलिकन आणि सॅली लाइटफूट खेकडे भरपूर आहेत. इसाबेलाच्या ज्वालामुखीच्या स्कर्ट आणि कॅल्डेरावर, लँड इगुआनास आणि गॅलापागोस कासव पाहिल्या जाऊ शकतात, तसेच डार्विन फिंचेस, गॅलापागोस हॉक्स, गॅलापागोस कबूतर आणि अतिशय मनोरंजक सपाट वनस्पती. द्वीपसमूहाची तिसरी सर्वात मोठी मानवी वस्ती, पोर्टो व्हिलामिल, बेटाच्या आग्नेय टोकावर आहे.
६. सांताक्रूझ बेट -
स्पॅनिशमध्ये होली क्रॉसचे नाव दिले. याचे मूळ नाव काउलीने नॉरफॉक बेट ठेवले होते, परंतु १८१२ मध्ये तिच्या भेटीनंतर ब्रिटिश फ्रिगेट HMS Indefatigable नंतर त्याचे नाव बदलले गेले.
त्याचे क्षेत्रफळ ९८ किमी स्क्वेयर आणि कमाल उंची समुद्र सपाटी पासून ८६४.५ मीटर आहे.
 |
| कायक चॅनेल, सांताक्रूझ बेट |
सांताक्रूझ द्वीपसमूहात पोर्टो अयोरा नामक शहरात सर्वात जास्त मानवी वस्ती आहे. चार्ल्स डार्विन संशोधन केंद्र आणि गॅलापागोस राष्ट्रीय उद्यान सेवेचे मुख्यालय देखील येथे आहेत.
 |
| चार्ल्स डार्विन संशोधन केंद्र |
 |
| गॅलापागोस राष्ट्रीय उद्यान सेवेचे मुख्यालय |
रे फिश
७. बाल्ट्रा (दक्षिण सेमूर) बेट -
बाल्ट्रा हे गॅलापागोसच्या मध्यभागी स्थित एक लहान सपाट बेट आहे. हे भूवैज्ञानिक उत्थानाने निर्माण झालेले बेट आहे. हे बेट अतिशय कोरडे आहे, आणि वनस्पतीमध्ये मीठ झुडपे, काटेरी नाशपाती कॅक्टि आणि पालो संतो झाडे असतात.
१९८६ पर्यंत, बाल्ट्रा (सेमूर) विमानतळ हे एकमेव विमानतळ सेवेत होते,नंतर दुसरा सॅन क्रिस्टोबल बेटावर निर्माण केला गेला. गॅलापागोसला जाणारी खासगी विमाने बाल्ट्राला उड्डाण करणे आवश्यक आहे, कारण बाल्ट्रा येथील एकमेव विमानतळ आहे ज्यात विमानांसाठी रात्रभर सुविधा आहेत. बाल्ट्रा येथे आल्यावर, सर्व पर्यटकांना ताबडतोब बसने दोन गोदी पैकी एकावर नेले जाते. पहिली गोदी एका लहान खाडीत आहे, जिथे गॅलापागोसला जाणाऱ्या प्रवाशी बोटी आहेत. दुसरी फेरी डॉक आहे, जी बाल्ट्राला सांताक्रूझ बेटाशी जोडते.
१९४० च्या दरम्यान, शास्त्रज्ञांनी प्रयोगाचा भाग म्हणून बाल्ट्राच्या ७० इगुआनास शेजारच्या उत्तर सीमूर बेटावर स्थलांतरित करण्याचा निर्णय घेतला.
दुसऱ्या महायुद्धात बेटाच्या लष्करी ताब्या मुळे बाल्ट्रावर मूळ इगुआना नामशेष झाल्यावर हा प्रयोग अनपेक्षितपणे उपयुक्त ठरला. १९८० च्या दशकात, उत्तरी सीमूरमधील इगुआनांना प्रजनन आणि पुनरुत्पादन प्रकल्पाचा भाग म्हणून चार्ल्स डार्विन संशोधन केंद्रात आणण्यात आले आणि १९९० च्या दशकात बाल्ट्रामध्ये जमीन इगुआना पुन्हा वसवण्यात आली. १९९७ पर्यंत, शास्त्रज्ञांनी बाल्ट्रावर राहणाऱ्या ९७ इगुआनांची गणना केली; त्यापैकी १३ बेटांवर त्यांची वस्ती आढळून आली !
८ . इस्पॅनओला (हूड) बेट -
स्पेनच्या सन्मानार्थ ह्या बेटाचे नाव देण्यात आले आहे. विस्काउंट सॅम्युअल हूड(शाही नौदल अधिकारी) ह्यांच्या नावाने हूड म्हणूनही हे ओळखले जाते.
त्याचे क्षेत्रफळ ६० किमी स्क्वेयर आणि कमाल उंची समुद्र सपाटी पासून २०६ मीटर आहे. एस्पानोला (Española) हे सुमारे ३.५ दशलक्ष वर्षांचे सर्वात जुने बेट आहे आणि समूहातील दक्षिणेकडील आहे. त्याच्या दुर्गम स्थानामुळे, एस्पानोला मध्ये स्थानिक प्रजातींची संख्या मोठी आहे. लावा सरडा, मॉकिंगबर्ड आणि गॅलापागोस कासवाची स्वतःची प्रजाती आहे.
 |
| विस्काउंट सॅम्युअल हूड |
 |
| मॉकिंगबर्ड |
 |
| ओवाळलेले अल्बट्रोस घरटे |
एस्पॅनोलाचे सागरी इगुआना प्रजनन हंगामात एक विशिष्ट लाल रंग बदल दर्शवतात. Española हे एकमेव ठिकाण आहे जिथे ओवाळलेले अल्बट्रोस घरटे आहेत. काही पक्ष्यांनी जेनोव्हेसा (टॉवर) बेटावर प्रजनन करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु अयशस्वी ठरला. इस्पाओलाची उंच खडक या पक्ष्यांसाठी परिपूर्ण धावपट्टी म्हणून काम करतात, जे इक्वाडोर आणि पेरूच्या मुख्य भूमीजवळील त्यांच्या समुद्राच्या खाद्य मैदानांसाठी उड्डाण करतात.
एस्पॅनोला मध्ये दोन प्रेक्षणीय स्थळे आहेत. गार्डनर बे एक जलतरण आणि स्नॉर्केलिंग स्थळ आहे आणि एक उत्तम समुद्रकिनारा त्याला लाभला आहे.
पुंटा सुआरेझकडे स्थलांतरित, रहिवासी आणि स्थानिक वन्यजीव आहेत, ज्यात चमकदार रंगीत सागरी इगुआना, एस्पाओला लावा सरडे, हुड मोकिंगबर्ड्स, निगल-शेपटीचे गुल, निळ्या पायाचे बूबीज, नाज्का बूबीज, लाल-चोचीचे ट्रॉपिकबर्ड्स, गॅलापागोस हॉक्स, डार्विनच्या फिंचच्या तीन प्रजाती आणि ओवाळलेला अल्बॅट्रॉस आहेत.
 |
| नाज्का बूबीज |
 |
| निळ्या पायाचे बूबीज |
 |
| निगल-शेपटीचे गुल |
 |
| लाल-चोचीचे ट्रॉपिकबर्ड्स |
 |
| एस्पाओला लावा सरडे |
 |
| गॅलापागोस हॉक्स |
 |
| डार्विनच्या फिंचच्या तीन प्रजाती |
 |
| अल्बॅट्रॉस |
९. मार्चेना (बिंडलो) बेट -
ह्याचे नाव फ्रे अँटोनियो मार्चेना ठेवण्यात आले आहे. त्याचे क्षेत्रफळ १३० किमी स्क्वेयर आणि कमाल उंची समुद्र सपाटी पासून ३४३ मीटर आहे. गॅलापागोस हॉक्स आणि समुद्री सिंह या बेटावर राहतात आणि इथे मार्चेना लावा सरडे स्थानिक प्राणी आहे, जे जगात कुठेही आढळत नाही .
 |
| समुद्री सिंह |
क्रमशः
